Estonia 3-2 Phần Lan: Cú lật kèo ở Nokia Arena và vết nứt mang tên bảng C

Ở phút 20 của set ba, khi tỷ số đang là 20-20 và 9.813 khán giả tại Nokia Arena vừa nghe xong quốc ca Phần Lan chưa đầy một giờ trước đó, Timo Andre Lohmus bật lên chắn bóng ở vị trí biên phải. Bóng dội thẳng xuống sàn phía chủ nhà. Estonia vượt lên 22-20, khép set ba 25-22, để thua set tư 20-25 và thắng tie-break 15-11. Tỷ số chung cuộc 3-2 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11) tại Tampere hôm thứ Năm.

Một pha chắn bóng ở phút 20 của set ba hiếm khi được in lên bảng điện tử của một giải vô địch châu Âu. Nó lại là thứ quyết định ai đứng đầu bảng C, ai phải đi con đường dài hơn ở vòng 16 đội, và ai sẽ nhớ về Tampere lâu hơn.

Điểm đáng chú ý: Estonia bước vào trận này khi không còn cơ hội chen vào top hai của bảng C, và rời Tampere vẫn ở vị trí thứ năm. Thứ họ lấy đi từ chủ nhà là ngôi đầu bảng.

Bỉ đã làm xong phần việc trước khi Estonia nhập cuộc

Trước đó cùng ngày, Bỉ quét Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16) để độc chiếm ngôi nhất bảng C. Với Phần Lan, phương trình trước trận gặp Estonia rất rõ: thắng là chia sẻ ngôi đầu cùng Bỉ, thua là xuống nhì. Bảng xếp hạng cuối vòng bảng mà các nguồn đưa ra: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2.

Cách tính điểm của CEV cho phép dựng lại toàn bộ câu chuyện của Estonia chỉ bằng phép cộng. Ba điểm từ trận thắng Hà Lan 3-1, cộng hai điểm từ trận thắng Phần Lan 3-2, ra đúng 5 điểm. Nghĩa là Estonia thắng đúng hai trận trong cả vòng bảng, cả hai đều diễn ra ở giai đoạn cuối, và cả hai đều trước những đối thủ xếp trên mình trên bảng xếp hạng. Thông tin đó có giá trị hơn nhiều so với con số thứ hạng thứ năm mà họ mang về.

Giải đấu 24 đội khép lại vòng bảng bằng chính trận này. Vòng 16 đội bắt đầu từ cuối tuần tại Sofia và Turin, còn bán kết cùng các trận tranh huy chương sẽ diễn ra ở Milan.

Năm set, năm bản sắc khác nhau

Set một thuộc về Phần Lan 25-22. Anh em Luka và Nooa Marttila cùng Joonas Jokela liên tục tìm được khoảng trống trong hàng chắn Estonia, và đó là mẫu set rất đặc trưng của bóng chuyền Phần Lan: giao bóng an toàn, tổ chức tấn công biên, khai thác vị trí 4 bằng những đường chuyền nhanh ra rìa lưới. Khi chủ nhà chơi đúng nhịp, họ gần như không mắc lỗi tự đánh hỏng.

Set hai, Estonia trả lời bằng đúng vũ khí ngược lại. Lohmus mở khoảng cách 16-11, và mức chênh 5 điểm ở set hai của một trận đấu lớn tương đương một bản tuyên bố: Phần Lan sẽ không được chơi bóng theo nhịp của mình nữa. Estonia khép set 25-21, và từ đây trận đấu đổi hẳn tính chất.

Set ba là set hay nhất. Luka Marttila ghi ba ace liên tiếp để san bằng 19-19, kiểu bùng nổ mà khán đài Nokia Arena chờ đợi suốt cả set. Nhưng ngay sau đó Lohmus đưa ra pha chắn quyết định cho tỷ số 22-20, và Estonia giữ lợi thế đến hết set, thắng 25-22. Ba ace liên tiếp của Marttila không phá được thế trận, đơn giản vì Estonia đã học được cách chịu đựng sau set một.

Set tư, huấn luyện viên Phần Lan tung Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila. Suihkonen ghi 7 điểm, Phần Lan thắng 25-20 để kéo trận đấu sang set năm. Đây là set xấu xí nhất của Estonia trong cả trận: các pha phòng ngự bị đẩy lùi dần về cuối sân, đường chuyền một chệch nhịp, hàng chắn để lộ khoảng giữa rõ rệt. Một người dẫn chương trình giỏi không đọc kịch bản, anh ta phá kịch bản trước khi khán giả kịp chán — Suihkonen đã làm đúng như vậy với set bốn, chỉ có điều phá được kịch bản của một set không đồng nghĩa với việc viết lại được cái kết.

Set năm, Estonia thắng 15-11. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các kỳ Nations League và vòng loại châu Âu, tie-break không phải là phần rút gọn của một set bình thường. Nó là một môn thể thao khác, chơi trên cùng mặt sân, với cùng con người, nhưng luật chơi tâm lý hoàn toàn mới: mỗi bàn thắng nặng gấp ba, mỗi lỗi giao bóng bị nhân lên thành một cuộc khủng hoảng nhỏ. Estonia thắng tie-break vì họ là đội duy nhất trong hai đội bước vào đó mà không có gì để mất.

Trước đó vài ngày, Estonia đã ghi trận thắng đầu tiên của mình ở giải đấu này khi hạ Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23). Trong set tư của trận ấy, ở tỷ số 22-22, Lohmus giao bóng hai lần liên tiếp ăn điểm trực tiếp. Hai khoảnh khắc quyết định trong hai trận khác nhau, cùng một người. Estonia không có một đội hình dài; họ có một mũi tấn công đủ sắc để biến những điểm số cân bằng thành lợi thế.

Hai nguồn dữ liệu không nói cùng một câu

Đây là chi tiết khiến người viết bảng điểm phải dừng lại. Volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm và Teppan 16. WorldofVolley ghi Teppan 24 điểm và Lohmus 16. Hai ấn phẩm chuyên môn, cùng theo dõi một trận, đưa ra hai bảng điểm đảo ngược nhau.

Dữ liệu không bao giờ biết nói dối, nhưng nó giỏi lật mặt định kiến. Điều bị lật ở đây là niềm tin rằng bảng điểm là sự thật khách quan. Bảng điểm do con người lập, trong điều kiện áp lực thời gian, từ một môn thể thao mà hai cầu thủ tấn công chủ lực thường chạm bóng số lần rất gần nhau. Chức vô địch được in trên cúp, nhưng được khắc trên những tranh cãi để đời — kể cả những tranh cãi nhỏ xíu về việc ai ghi điểm nào.

Có một thứ mà cả hai nguồn đều đồng ý: hai cái tên dẫn đầu bảng điểm của Estonia là Lohmus và Teppan, và phần còn lại của đội không ai vượt qua cột mốc ấy. Estonia thắng một trận năm set trước chủ nhà bằng đúng hai mũi tấn công. Với một đội bóng có 5 điểm sau năm trận vòng bảng, đó là cách duy nhất để tồn tại.

Điều phản trực giác: người thắng lớn nhất ở Tampere là Bỉ

Bỉ không chơi ở Tampere trong trận này. Bỉ thắng Serbia ở một sân khác, từ sớm, và ngồi chờ. Khi tiếng còi kết thúc vang lên ở Nokia Arena, ngôi đầu bảng C đã nằm chắc trong tay họ từ trước đó vài giờ. Estonia đánh bại chủ nhà, nhưng Estonia không lấy được gì cho mình ngoài 2 điểm và một đêm đáng nhớ; Phần Lan mất ngôi đầu, và Bỉ về nhất trong tư thế không phải chạm bóng thêm một lần nào.

Người hâm mộ ghét sự nhàm chán, nhưng ghét hơn khi bị chỉ ra rằng họ đang nhàm chán. Ngày cuối vòng bảng của một giải 24 đội thường bị xem là thủ tục: đội đã đi tiếp thì giữ sức, đội đã bị loại thì đá cho xong. Cái đêm ở Tampere là bằng chứng ngược lại. Trong thể thức mà chỉ top hai đi tiếp, một trận "không còn ý nghĩa" với đội thắng lại là trận có ý nghĩa nhất với đội thua.

Một góc nhìn khác đáng cân nhắc: ngôi nhì bảng C không chắc đã tệ hơn ngôi nhất. Phần Lan giờ gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Séc, cả hai trận đều diễn ra tại Turin trong hai ngày 20 và 21 tháng 9. Nếu bảng đấu ấy nghiêng về phía Hy Lạp, thì cái giá của việc mất ngôi đầu sẽ nhỏ hơn nhiều so với cảm giác tiếc nuối tại chỗ. Bóng chuyền ở vòng loại trực tiếp không thưởng cho đội có thành tích vòng bảng đẹp hơn; nó thưởng cho đội gặp đối thủ phù hợp hơn vào đúng thời điểm.

Và có hai chi tiết bị tỷ số che khuất. Joonas Jokela có trận đấu thứ 100 cho đội tuyển Phần Lan — một cột mốc hiếm khi bị chôn vùi nhanh đến vậy. Trước trận, Olivia Kunnari, cháu gái của huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari, hát quốc ca. Một buổi tối gia đình, một cột mốc cá nhân, một thất bại trên sân nhà. Ba thứ ấy nằm cùng một chỗ và không có bảng điểm nào tách chúng ra được.

Phát biểu sau trận, Lohmus nói Estonia rất muốn thắng một lần nữa trước khán giả và đã cho đi tất cả những gì mình có, đồng thời bày tỏ tự hào về đội. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt và muốn set năm hơn, chiến đấu đến cùng, và nói đội của anh giờ hướng sang đối thủ tiếp theo. Cách nói của Ronkainen đáng chú ý: anh không viện vào khán giả, không viện vào may mắn.

Nhìn về vòng 16 đội

Các cặp đấu đã định hình. Tại Sofia, Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria vào ngày 19 tháng 9; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha vào ngày 20 tháng 9. Tại Turin, Phần Lan gặp Hy Lạp và Bỉ gặp Séc trong hai ngày 20 và 21 tháng 9; Slovenia gặp Serbia vào ngày 21 tháng 9, và Ý gặp Đan Mạch cùng cuối tuần đó. Vòng bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra tại Milan.

Estonia lên đường về nhà với 5 điểm, vị trí thứ năm bảng C và một đêm ở Tampere. Họ sẽ không có mặt trong bất kỳ cặp đấu nào ở vòng sau. Nhưng đội bóng trẻ nhất về thành tích ấy đã buộc cả bảng C phải tính lại mọi phương án của mình, và đã buộc Phần Lan nhận một lá thăm mà họ không hề mong.

Khi sân vận động đóng cửa, trí tưởng tượng mở ra sân đấu riêng của nó. Với Estonia, sân đấu ấy có 9.813 khán giả, set năm tỷ số 15-11, và một pha chắn bóng ở phút 20 của set ba mà bảng xếp hạng sẽ không bao giờ nhắc tới. Liệu một trận đấu không giúp đội bóng của bạn đi tiếp có thể là trận đấu hay nhất mùa giải của họ không? Câu trả lời đã nằm ở Tampere.