World Cup bóng chuyền nữ 2027: 18 suất đã có chủ, Thái Lan dẫn đầu làn sóng mới

Ở nhà thi đấu tại Thiên Tân, đội tuyển bóng chuyền nữ Thái Lan bước vào trận chung kết giải vô địch châu Á trước chủ nhà Trung Quốc với vị thế cửa dưới. Họ rời sân với chiếc cúp vô địch, và cùng với đó là tấm vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027. Khoảnh khắc ấy khép lại giai đoạn đầu tiên của vòng loại, nơi 18 trong số 32 suất tham dự đã có chủ. Với người Thái, đó là một đêm lịch sử. Với bóng chuyền nữ thế giới, đó là dấu hiệu cho thấy trật tự cũ đang bị xáo trộn theo cách khó đảo ngược.

Giai đoạn đầu của vòng loại World Cup 2027 khép lại sau khi cả năm giải vô địch châu lục kết thúc. Thể thức năm nay trao ba suất cho mỗi liên đoàn châu lục, bên cạnh những suất đặc cách. Đương kim vô địch thế giới Ý, cùng hai đồng chủ nhà Canada và Mỹ, là ba cái tên đầu tiên chắc chắn góp mặt. Sau đó, các giải châu lục lần lượt xác định những đội còn lại: Argentina, Brazil, Cameroon, Trung Quốc, Colombia, Cuba, Cộng hòa Dominica, Ai Cập, Nhật Bản, Kenya, Ba Lan, Puerto Rico, Serbia, Thái Lan và Thổ Nhĩ Kỳ.

Danh sách ấy phản ánh cách bóng chuyền nữ thế giới đang vận hành, nơi cơ hội được phân bổ theo địa lý nhiều hơn theo trình độ, và nơi những nền bóng chuyền từng bị xem là chiếu dưới đang tìm được đường vào sân chơi lớn nhất.

Ở khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribe, Cuba và Cộng hòa Dominica là những đội đầu tiên giành vé khi cùng vào bán kết giải vô địch châu lục tại Santo Domingo, bên cạnh hai đội chủ nhà đã có suất. Họ lần lượt kết thúc ở vị trí thứ ba và thứ tư, trong khi Puerto Rico, đội xếp thứ năm, cũng giành một suất nhờ là đội chưa có vé đứng cao nhất. Giải đấu tại Cộng hòa Dominica cho thấy khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại của khu vực này vẫn khá rõ, nhưng tính cạnh tranh cho suất cuối cùng lại gay cấn hơn dự kiến.

Tại châu Á, Thái Lan và Trung Quốc giành vé sớm khi cùng vào chung kết giải vô địch châu Á ở Thiên Tân. Thái Lan sau đó vượt qua chủ nhà để lên ngôi vô địch, còn Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng và cũng có mặt tại World Cup 2027. Ba đội bóng chuyền nữ hàng đầu châu Á đều góp mặt ở ngày hội lớn, nhưng thứ tự trên bục vinh quang đã thay đổi: Thái Lan không còn là kẻ đóng vai phụ. Người Thái gọi chiến thắng này là phép màu, tôi gọi đó là những set đấu họ chọn không buông tay.

Châu Phi chứng kiến Ai Cập và Kenya vào chung kết giải vô địch châu lục tại Nairobi. Ai Cập thắng để lần đầu đăng quang, trong khi chủ nhà Kenya phải nhận vị trí á quân. Cameroon giành huy chương đồng và nhận tấm vé thứ ba của châu lục. Điều đáng chú ý là cả ba đội châu Phi đều giành vé qua thành tích trên sân, chứ không phải qua suất đặc cách.

Tại châu Âu, Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ là ba đội vào bán kết giải vô địch châu lục cùng với đương kim vô địch thế giới Ý, đội đã có suất từ trước. Điều đó đồng nghĩa ba đội còn lại nghiễm nhiên có vé. Thổ Nhĩ Kỳ, Ý và Serbia lần lượt đứng trên bục vinh quang tại Istanbul. Giải đấu này cho thấy chiều sâu của bóng chuyền nữ châu Âu vẫn là thách thức lớn với phần còn lại của thế giới.

Ở Nam Mỹ, Brazil, Argentina và Colombia giành vé trước khi giải đấu khép lại. Thứ tự cuối cùng trên bục vinh quang cũng phản ánh đúng thực lực: Brazil vàng, Argentina bạc, Colombia đồng. Với Colombia, đây là lần đầu tiên họ góp mặt ở một kỳ World Cup, đánh dấu bước tiến của bóng chuyền nữ Nam Mỹ ngoài hai thế lực truyền thống.

Trong nhiều năm theo dõi các giải châu lục với tư cách người làm phim tài liệu, tôi nhận thấy một điểm chung ở những đội giành vé năm nay: họ đều sở hữu một bộ khung ổn định và một huấn luyện viên gắn bó ít nhất hai chu kỳ. Thái Lan không thắng Trung Quốc ở Thiên Tân nhờ may mắn. Họ thắng nhờ một thế hệ cầu thủ được đào tạo bài bản từ hơn một thập kỷ trước, những người đã chơi cùng nhau qua hàng trăm trận đấu quốc tế. Cái mà truyền thông gọi là phép màu thường là kết quả cuối cùng của một quá trình dài mà không ai buồn nhìn tới.

Góc nhìn phản trực giác nằm ở chính thể thức. Việc trao ba suất cho mỗi liên đoàn châu lục nghe có vẻ công bằng về mặt địa lý, nhưng lại tạo ra nghịch lý về mặt chuyên môn. Châu Âu, nơi tập trung nhiều đội mạnh nhất thế giới, chỉ có ba suất châu lục, bên cạnh một suất của Ý. Trong khi đó, một số khu vực có trình độ thấp hơn lại có số suất tương đương. Hệ quả là một đội xếp thứ tư châu Âu có thể mạnh hơn đội vô địch châu Á, nhưng vẫn phải ngồi nhà.

Đây là vấn đề cũ, nhưng khi World Cup mở rộng lên 32 đội, nghịch lý ấy càng lộ rõ. Định kiến về một châu lục này mạnh hơn châu lục khác là đường chạy có rào cản; những đội như Thái Lan hay Colombia đang chạy xuyên qua chúng.

Một điểm đáng bàn khác là tác động của các suất đặc cách. Ý, với tư cách đương kim vô địch, cùng Canada và Mỹ với tư cách chủ nhà, chiếm ba suất trước khi bất kỳ trận đấu nào diễn ra. Điều đó có nghĩa các đội còn lại phải cạnh tranh khốc liệt hơn cho những suất châu lục. Với các nền bóng chuyền đang lên như Thái Lan hay Colombia, con đường vòng loại chưa bao giờ dễ dàng, nhưng cũng chưa bao giờ rõ ràng đến thế.

Điều thú vị là chính cơ chế ấy lại đang mở ra cơ hội cho những nền bóng chuyền chưa từng có tiếng nói. Colombia lần đầu dự World Cup. Cameroon tiếp tục hiện diện. Thái Lan vô địch châu Á trên sân Trung Quốc. Những đội bóng này không đến để lấp chỗ trống; họ đến để thay đổi cách người ta nhìn về bản đồ bóng chuyền nữ.

Với bóng chuyền nữ Đông Nam Á nói chung, chiến thắng của Thái Lan là tín hiệu cho thấy khoảng cách với nhóm dẫn đầu châu lục đang được thu hẹp. Các đội như Việt Nam hay Philippines sẽ có thêm lý do để tin rằng một tấm vé World Cup không còn là điều viển vông.

Vòng loại còn lại sẽ tiếp tục với các suất dựa trên bảng xếp hạng thế giới, hứa hẹn thêm những bất ngờ. Nếu nhìn vào danh sách 18 đội đã có vé, có thể thấy một điều: bóng chuyền nữ đang trở nên khó đoán hơn bao giờ hết. Sân vận động không có khán giả vẫn còn đó những tiếng vỗ tay của lịch sử, và ở Thiên Tân, Nairobi hay Rio de Janeiro, những tiếng vỗ tay ấy đang dành cho những đội bóng từng bị coi là ngoài rìa. Điều đáng chờ đợi tiếp theo là ai sẽ bước qua cánh cửa từng bị đóng lại với họ.